Na czym polega skuteczność EMG Biofeedbacku?

AUTOR: admin

PUBLIKACJA: 11 lipca 2014

03Metoda EMG Biofeedback nie jest klasyczną metodą fizjoterapeutyczną, nie należy bowiem ani do fizykoterapii ani do kinezyterapii. EMG Biofeedback umożliwia interakcję między układem nerwowym sterującym pracą mięśni a sprzętem medycznym. Taka niekonwencjonalność nadaje terapii pewien prestiż i ekskluzywność.

Dodatkowo Pacjenci są ciekawi wizyty i tego, że będą mogli, w zrozumiały dla nich sposób, obserwować na ekranie komputera aktywność swoich mięśni albo, że będą w stanie sterować samolotem w grze komputerowej wykorzystując do tego tylko skurcz własnych mięśni (Rys.1.).

4 airplane game with landmark

Rys.1. Widok z programu NeuroTrac. Sesja EMG Biofeedbacku wykorzystująca grę komputerową – samolot.

Taka terapia, w połączeniu z metodami klasycznej fizjoterapii, znacznie zwiększa prestiż placówki a Pacjenci, po powrocie do domu, będą mieli co opowiadać. Poza tym Pacjenci nie tyko wyjdą z gabinetu zdrowsi, ale też będą rozumieć co się dzieje z ich ciałem. Zauważą jak duży mają wpływ na własny proces zdrowienia, dzięki czemu będą aktywnie uczestniczyć w terapii.

„[…] EMG Biofeedback pomaga Pacjentowi zredukować uzależnienie od terapeuty i zrozumieć jak wiele zależy od własnego działania.”

Professor Tim Watson
School of Health & Emergency Professions
University of Hertfordshire

 

Już samo zaangażowanie Pacjenta jest elementem nie do przecenienia w codziennej praktyce fizjoterapeutycznej, ponieważ bierność Pacjenta jest największym wrogiem rehabilitacji, w szczególności neurologicznej.

Niektórzy specjaliści w toku codziennej, wieloletniej pracy w zawodzie, zapominają, że dla przeciętnego Pacjenta konieczność rehabilitacji jest przecież czymś niepożądanym, na ogół przykrym i uciążliwym. Pacjenci spodziewają się nieprzyjaznych drabinek, klatek i męczących ćwiczeń. EMG Biofeedback pozwala chociaż część sesji przenieść na przyjazny grunt. Pacjenci będą pozytywnie zaskoczeni innym podejściem do rehabilitacji i nabiorą motywacji do ćwiczeń. Pozytywne nastawianie może również rozprzestrzenić się na inne, klasyczne metody. Przykładowo po masażu rozluźniającym można zaobserwować obniżenie amplitudy sygnału sEMG. Nie tylko to poczuje, ale będzie miał obiektywny dowód na ekranie komputera, co dodatkowo wzmocni jego przekonanie o skuteczności rehabilitacji. Specjaliści dobrze wiedzą, że jeśli Pacjent jest negatywnie nastawiony, to nie ważne jak znacznie byśmy poprawili jego jakość życia, nadal będzie niezadowolony. Dlatego bardzo ważne jest JEDNOCZESNE wpływanie na ciało i przekonania Pacjenta (umysł).

Co to jest EMG Biofeedback?

"EMG Biofeedback jest procesem uświadamiania i nauki kontroli sygnałów sterujących aktywnością bioelektryczną mięśni za pomocą aparatury do rejestracji elektromiogramu oraz specjalistycznego oprogramowania do analizy i wizualizacji tego sygnału, w czasie rzeczywistym, w postaci wykresu lub gier komputerowych."

EMG biofeedback pozwala uświadomić Pacjentowi, że ma kontrolę nad aktywnością swoich mięśni, nawet jeśli jest ona bardzo niewielka lub w przypadku całkowitego paraliżu pokazać na ile się ona zwiększa w trakcie terapii. Poza tym emg biofeedback umożliwia naukę kontroli skurczu mięśnia, wykorzystując specjalistyczną aparaturę wzmacniającą sygnał odbierany z mięśni. Sprzęt, o którym mowa, szeroko wykorzystywany w medycynie i w badaniach klinicznych, to elektromiograf. Razem z odpowiednim oprogramowaniem i konfiguracją pozwala na wizualizację aktywności mięśni na ekranie komputera w czasie rzeczywistym. Pacjent na bieżąco może korygować aktywność skurczową mięśnia, widząc na ekranie komputera to, czego sam nie jest w stanie odczuć. Dlatego metoda biofeedback nazywana jest również zastępczym sprzężeniem zwrotnym, ponieważ zastępuje to, czego nie może zrobić organizm z dysfunkcją narządu ruchu.

Aby lepiej zrozumieć zjawisko sprzężenia zwrotnego kontrolującego ruch, proponuję wykonać krótki, nieabsorbujący eksperyment ruchowy. Proszę zgiąć rękę w łokciu i wyobrazić sobie skurcz mięśni, które uczestniczą w tym ruchu. Następnie proszę zginać, prostować i obracać rękę w nadgarstku i obserwować oraz wyobrażać sobie jak aktywizują się mięśnie całej ręki. Teraz przejdziemy do czegoś bardziej dynamicznego, proszę rozłożyć ręce na boki, wyprostowane, zamknąć pięść i wyprostować tylko mały palec u obu rąk. Następnie proszę zamknąć oczy i szybkim, zamaszystym ruchem, zbliżyć do siebie, na wysokości twarzy obie ręce, tak aby małe palce dotykały się nawzajem, możliwie najbardziej równo. Proszę uważać, aby nie przesadzić z siłą i nie połamać palców. Następnie proszę powtórzyć ćwiczenie z otwartymi oczami. Zauważą Państwo, że zadanie to nie było na początku proste i wymagało zwolnienia oraz korekcji ruchu przed samym zetknięciem palców. Korekcja ta odbywała się właśnie dzięki wzrokowemu sprzężeniu zwrotnemu. Widzieliśmy palce i zmienialiśmy ich położenie tak aby się zetknęły. Mimo, iż tego nie czujemy, mózg zna położenie palców, ponieważ otrzymuje informacje z receptorów czuciowych rozmieszczonych w mięśniach, ścięgnach i skórze, dzięki czemu może adekwatnie korygować ruch. Po chwili, a u niektórych od razu, można zetknąć palce bez patrzenia, jest to tylko kwestia treningu lub zdolności nabytych wcześniej. Jeśli zadanie jest zbyt proste, proszę zwiększyć szybkość i nie zwalniać przez końcem.

Co w sytuacji, kiedy mamy do czynienia z mięśniami niedowładnymi, które nie są w stanie wykonać ruchu, jak można korygować ich ruch, uczyć ich kontroli, skoro nie widać ani nie czuć skurczu? Można zastosować urządzenie, która wzmocni delikatne, niewyczuwalne skurcze mięśni. Takim sprzętem jest właśnie EMG Biofeedback.

Jeśli ktoś nie chciał lub nie mógł wykonać powyższego ćwiczenia, może jeszcze zrozumieć sprzężenie zwrotne używając tylko wyobraźni :) Stanisław Lem w "Dialogach" tłumaczy sprzężenie zwrotne na przykładzie ręki sięgającej po listek. Proszę sobie wyobrazić, że sięgacie Państwo po listek znaleziony na ziemi. Najpierw wyciągacie rękę i próbujecie chwycić listek, jeśli ręka jest zbyt daleko od listka lub palce nie trafiły, korygujecie ruch tak aby zrealizować cel. Korekcja ruchu odbywa się dzięki sprzężeniu zwrotnemu, czyli zwrotnej informacji o położeniu ręki, zarówno z receptorów czuciowych w mięśniach i skórze palców, jak i informacji z narządów zmysłu (receptory wzrokowe, zmysł równowagi). Kolejnym sposobem na zaobserwowanie sprzężenia zwrotnego jest obserwacja małego dziecka, które dopiero uczy się prawidłowych wzorców ruchowych. Proszę przypomnieć sobie co robi dziecko, kiedy próbuje coś chwycić, trafić łyżeczką do ust etc. W dużym uproszczeniu, dziecko otrzymuje zwrotną informację czuciową z receptorów skóry twarzy, zamiast z receptorów smakowych i koryguje ruch. Zachowania ruchowe dziecka to nieustanny ciąg prób i błędów oraz korekcji tych błędów na podstawie sprzężenia zwrotnego. Skuteczność emg biofeedbacku wynika właśnie z wysokiego podobieństwa do naturalnych mechanizmów uczenia.

Jak w praktyce wygląda trening EMG Biofeedback?

Mimo, iż lecznicze efekty emg biofeedbacku bazują na dość zaawansowanej wiedzy z zakresu neurobiologii plastyczności mózgu, sam trening z punktu widzenia Pacjenta jest bardzo prosty i ciekawy.

Aplikacja elektrod. Elektrody stosowane w emg biofeedbacku nie powinny absolutnie kojarzyć się z bólem czy dyskomfortem. Elektrody są po prostu czujnikami, a emg biofeedback jest w pełni nieinwazyjny. Dysponujemy elektrodami samoprzylepnymi, dopochwowymi oraz doodbytniczymi. Elektrody samoprzylepne wyglądają jak plastry i aplikuje się je podobnie – przyklejając na skórę. Należy jednak uważać aby ich nie pobrudzić i zawsze odkładać na specjalna podkładkę plastikową dołączaną do zestawu. Elektrody maja specjalna wielowarstwową budowę. Jedną z warstw jest żel przewodzący wraz z substancją klejącą. Elektrody dopochwowe lub doodbytnicze należy przed aplikacją posmarować żelem przewodzącym. Aplikacji zazwyczaj dokonuje sam Pacjent, w odosobnieniu.

Diagnostyka. Terapeuta, zanim przejdzie do właściwego treningu dokona wstępnej diagnostyki aktualnego stanu mięśni, która zazwyczaj polega na naprzemiennych skurczach i relaksacjach wybranych grup mięśni (Rys.2.). Zobacz algorytm postępowania w Naszym Gabinecie. 

NT.SR

Rys.2. Program NeuroTrac. Badanie skurcz-relaks.

Trening. W najprostszej formie polega na wykonywaniu skurczów, zgodnie z wybranym protokołem terapeutycznym np. dążenie do pokonania progu zadaniowego (Rys.3.). Aktywność mięśni widzimy na ekranie komputera w postaci wykresu (Rys. 3) lub gry komputerowej (Rys.4). Jeśli kurczymy mięsień, linia na ekranie komputera będzie "szła" w górę, jeśli będziemy rozluźniać – w dół.

NT.Prog

Rys.3. Program NeuroTrac. Pacjent ma za zadanie pokonać próg zadaniowy, widoczny na ekranie w postaci poziomej linii.

3 mountain snake

Rys.4. Program NeuroTrac. Pacjent pokonuje coraz to wyższe progi i stara się utrzymać skurcz na określonym poziomie przez zadany czas, a następnie rozluźnić mięśnie. Zadanie jest wizualizowane w postaci gry komputerowej. Informacji zwrotnych dostarcza zachowanie „węża” wspinającego się na pagórki. Przykładowo wąż może spaść, jeśli zbyt krótko utrzymamy skurcz.

Jakie mamy rodzaje treningu EMG Biofeedback?

W zależności od dysfunkcji możemy stosować trening:

Relaksacji – mający na celu obniżenie nadmiernej aktywności mięśni.
Włączania – mający na celu wzmacnianie aktywności wybranych grup mięśni.
Koordynacji – mający na celu poprawę kontroli skurczu.
 

Można konstruować różnego rodzaju protokoły terapeutyczne lub wzorce aktywności, do której Pacjent ma dążyć. Najprostszą metodą jest ustalenie progu zadaniowego, czyli poziomej linii ustawionej na konkretną wartość w mikrowoltach (Rys.3). Pacjent ma za zadanie przekroczyć tą wartość lub obniżyć napięcie poniżej progu. Można również stosować bardziej skomplikowane protokoły z wzorcami zmiennymi w czasie (Rys. 5) lub dwa progi między którymi Pacjent ma utrzymać skurcz (Rys. 6). Istnieją jeszcze inne, bardziej zaawansowane metody treningu z użyciem emg biofeedback, o których nie będę tutaj wspominał. Zainteresowanych zapraszam na szkolenia.

NT.Szablon1

Rys. 5. Program NeuroTrac. Sesja z szablonem. Pacjent ma za zadanie wykonać skurcz najbardziej zbliżony do zadanego wzorca.

NT.Szablon2

Rys. 6. Program NeuroTrac. Pacjent ma za zadanie utrzymać skurcz między dwoma progami. Uczy się dzięki temu kontroli skurczu (trening koordynacji).

Jakie korzyści dla organizmu daje trening EMG Biofeedback?

  • modyfikacja przekonań. Pacjent zauważa jak dużą ma kontrolę nad własnym ciałem, a zarazem nad własnym życiem i procesem samozdrowienia,
  • poprawa kontroli aktywności mięśni i samoregulacji,
  • nauka relaksacji mięśni,
  • nauka włączania wybranych mięśni,
  • nauka rozróżniania mięśni napiętych od rozluźnionych,
  • nauka jednoczesnego rozluźniania prostowników i napinanie zginaczy,
  • nauka prawidłowych wzorców ruchu.

 

Zastosowania EMG-Biofeedbacku:

  • nietrzymanie moczu i/lub stolca,
  • zaburzenia ruchowe (stwardnienie rozsiane, udar, porażenie dziecięce),
  • napięciowe bóle głowy (nauka automatycznej, pełnej relaksacji mięśni głowy i karku),
  • trening Sportowców (nauka selektywnej aktywizacji wybranych mięśni, nauka kontroli skurczu, ocena postępów zawodników, integracja funkcji psychicznych i motorycznych).

Podsumowanie

  • EMG Biofeedback wywiera wpływ na psychikę oraz umożliwia naukę kontroli aktywności mięśni (Psychofizjologia).
  • EMG Biofeedback uświadamia Pacjentowi relację między mózgiem a ciałem dzięki czemu Pacjent uczy się zdolności samokontroli.
  • EMG Biofeedback pozwala na obiektywny zapis aktywności bioelektrycznej mięśni oraz dokumentacje i kontrolę postępów każdej terapii oddziałującej na mięśnie.
  • Obserwacja sygnałów fizjologicznych generowanych przez Pacjenta dostarcza obiektywnej i cennej wiedzy o dynamicznych zmianach jego stanu zdrowia.  
  • Sprzęt do EMG Biofeedback znajdzie zastosowanie w każdym gabinecie fizjoterapeutycznym. W dzisiejszych czasach wielu specjalistów, takich jak inżynier czy elektryk, posiada podręczny sprzęt do obiektywnych pomiarów. W świecie medycyny również staje się to normą, dlatego tym bardziej zachęcam do korzystania z obiektywnych metod kontroli postępów terapii. 

 


© Publikacja objęta jest prawem autorskim. Kopiowanie lub rozpowszechnianie treści bez zgody autora zabronione.

PDF
Drukuj
Email

Powiązane artykuły

Powiązane produkty

MyoPlusPRO2.3

Powiązane multimedia

Kliknij przycisk "YouTube" aby obejrzeć na większym ekranie. 

Kliknij aby obejrzeć na większym ekranie.